روغن موتور یکی از اصلی ترین بخش های هر پیشرانه است و اگر بر اساس توصیه کارخانه و در بازه های منظم تعویض نشود، امکان ندارد موتور بتواند کارکرد طبیعی و طولانی داشته باشد. روغن ها انواع مختلفی دارند اما مهم ترین مشخصه آن ها همان ویسکوزیته یا درجه گرانروی است. برای مثال روغن 5W 30 یعنی در دمای پایین موتور ویسکوزیته پنج دارد و در دمای بالا ویسکوزیته سی. هرچه این اعداد پایین تر باشد، روغن در دمای سرد و گرم سریع تر جریان پیدا می کند و قطعات زودتر روانکاری می شوند.
در نهایت انتخاب درست همیشه به نوع موتور و خودرویی بستگی دارد که از آن استفاده می کند و مهم تر از همه همان توصیه کارخانه سازنده است. با این حال شاید بعضی رانندگان فکر کنند استفاده از روغن غلیظ تر نسبت به چیزی که شرکت سازنده پیشنهاد کرده نمی تواند مشکل ساز باشد. حتی ممکن است تصور کنند این کار مزایایی مثل افزایش فشار روغن دارد. اما واقعیت این است که استفاده از روغن غلیظ تر همیشه انتخاب خوبی نیست و دلیل های قابل توجهی برای این موضوع وجود دارد.
مزایایی که باعث می شود بعضی ها سراغ روغن غلیظ تر بروند
گاهی استفاده از روغن غلیظ تر می تواند یک مزیت مشخص ایجاد کند و آن افزایش فشار روغن است. اگر موتور خودرو دچار مشکل افت فشار باشد ضخیم تر شدن روغن می تواند این کاهش را تا حدی جبران کند. روغن غلیظ تر معمولا در موتورهایی با کارکرد بالا کمتر مصرف می شود چون فاصله میان قطعات بیشتر شده و روغن رقیق تر سریع تر وارد مسیر احتراق می شود.
به همین دلیل بعضی رانندگان که موتورشان کمی نشت روغن دارد یا موتور با کارکرد بالا دارد تصمیم می گیرند سراغ روغن غلیظ تر بروند تا مصرف روغن کمتر شود و آب بندی بین رینگ ها و جداره ها کمی بهتر شود. در موتوری که اسطلاحا عمر زیادی کرده و سایش قطعات آن افزایش یافته این انتخاب می تواند شرایط را موقتا بهتر کند.
با این حال مهم ترین نکته در این کار این است که تفاوت ویسکوزیته نباید خیلی زیاد باشد. مثلا اگر همیشه از روغن 5W 30 استفاده می شده انتخاب 10W 30 معمولا آسیب جدی نمی زند. ولی پرش های بزرگ مثل رفتن از 5W 30 به 20W 50 می تواند مشکلات زیادی ایجاد کند. حتی با وجود این نکته بهتر است تا جایی که امکان دارد به همان عدد پیشنهادی کارخانه نزدیک بمانید.
چرا روغن موتور غلیظ تر می تواند به موتور آسیب بزند؟
مشکل اصلی روغن غلیظ تر این است که حرکت آن در موتور کندتر می شود. روغن هرچه غلیظ تر باشد زمان بیشتری لازم دارد تا به بلبرینگ ها و یاتاقان ها و قطعاتی برسد که بیشترین نیاز به روانکاری دارند. این تاخیر چند ثانیه ای فقط روی کاغذ کوچک است اما در شرایط واقعی می تواند باعث سایش شدید قطعات در لحظات اولیه روشن شدن موتور شود.
روغن غلیظ تر اصطکاک داخلی بیشتری ایجاد می کند. یعنی موتور باید نیروی بیشتری صرف غلبه بر اصطکاک روغن کند و همین باعث کاهش توان خروجی و افزایش مصرف سوخت می شود. روغنی که دیرتر حرکت می کند همچنین دمای بیشتری ایجاد می کند و دمای بالاتر سرعت اکسید شدن روغن و تشکیل لجن و رسوب را بیشتر می کند. این رسوبات می توانند مسیرهای باریک روغن را مسدود کنند و کار را برای پمپ روغن سخت تر کنند.
پمپ روغن در خودرو برای یک محدوده ویسکوزیته مشخص طراحی شده و اگر روغن خیلی غلیظ شود فشار بیشتری روی پمپ وارد می شود. این موضوع می تواند عمر پمپ را کوتاه کند و حتی باعث خرابی زودرس آن شود. بدتر از همه این است که پمپ روغن ضعیف می تواند فشار روغن را در دورهای بالا نتواند حفظ کند و این موضوع خطرات جدی برای موتور دارد.
در هوای سرد یکی از مشکلات اصلی روغن غلیظ تر بد روشن شدن موتور است. در زمستان لازم است روغن در کمترین زمان ممکن بالا برود و قطعات را روانکاری کند. وقتی روغن خیلی غلیظ باشد این روند طولانی تر می شود و موتور سرد در لحظات اول کاملا بدون محافظت می ماند. این شرایط سایش شدیدی ایجاد می کند و عمر موتور را کم می کند.
در مجموع روغن غلیظ تر شاید بتواند مصرف روغن را کمی پایین بیاورد و در موتورهایی که کمی نشتی دارند آب بندی بهتری ایجاد کند اما در مجموع مشکلات آن بیشتر از مزایایش است.
در نهایت بهترین کار رعایت توصیه کارخانه است. سازنده موتور سال ها روی آن کار کرده و می داند چه ویسکوزیته ای بهترین توازن بین روانکاری و محافظت را ایجاد می کند. اگر به هر دلیل مجبور به انتخاب روغن غلیظ تر شدید تنها یک پله تغییر دهید و هیچ وقت تفاوت زیاد انتخاب نکنید. این کار کمک می کند موتور تحت فشار زیاد قرار نگیرد و مشکلاتی مانند داغ شدن بیش از حد یا سایش زودرس ایجاد نشود.
تجربه نشان می دهد موتورهایی که با همان عدد پیشنهادی کارخانه سرویس می شوند معمولا عمر طولانی تر کارکرد بهتر و مصرف سوخت بهینه تری دارند. روغن موتور نه تنها روانکار بلکه محافظ اصلی موتور است و انتخاب درست آن یکی از مهم ترین کارهایی است که هر راننده باید جدی بگیرد.
