همه ما آن حس خاص را می‌شناسیم. وقتی پشت فرمان یک ماشین صفر می‌نشینیم و بوی جدید صندلی‌ها و داشبورد به مشام می‌رسد، انگار رایحه‌ای از لوکس بودن و تازگی در هوا پخش شده است. اما پژوهش‌های تازه نشان داده‌اند این بوی خوشایند، چیزی نیست جز ترکیبی خطرناک از ده‌ها ماده شیمیایی سمی که در محیط داخلی خودرو آزاد می‌شوند. در واقع، داخل یک خودروی تازه‌تحویل گرفته شده می‌تواند تا صد برابر آلوده‌تر از هوای بیرون باشد.
بوی ماشین صفر در واقع ترکیبی از مواد سرطان‌زا است
دانشمندان بیش از ۶۰ ترکیب شیمیایی سمی را در فضای داخلی خودروهای نو شناسایی کرده‌اند. این مواد از جنس ترکیبات آلی فرّار یا همان VOCها هستند که از چسب‌ها، پلاستیک‌ها و پارچه‌های مصنوعی آزاد می‌شوند. در میان آن‌ها، موادی مانند فرمالدهید و بنزن بیش از همه خطرناک هستند.
فرمالدهید از چسب‌ها و پلاستیک‌های مورد استفاده در صندلی‌ها و داشبورد خارج می‌شود و با بیماری‌هایی مانند سرطان خون ارتباط دارد. بنزن باعث سرگیجه، تهوع و در طولانی‌مدت خطر ابتلا به سرطان را افزایش می‌دهد. در کنار این‌ها، تولوئن به سیستم عصبی آسیب می‌زند و استایرن موجب تحریک چشم‌ها و کاهش تمرکز می‌شود.
مطالعه‌ای در سال 2023 نشان داد که غلظت فرمالدهید و استالدهید در بسیاری از خودروهای نو حتی از استانداردهای ایمنی چین بالاتر است. به همین دلیل، کارشناسان توصیه می‌کنند در هفته‌های اول رانندگی با خودروی جدید، شیشه‌ها را پایین بکشید و تهویه را فعال نگه دارید. جالب اینجاست که در کشورهای غربی، همین بو به‌عنوان نماد لوکس بودن تبلیغ می‌شود، در حالی که در شرق آسیا، کارخانه‌ها در تلاش‌اند آن را از بین ببرند.
چطور می‌توان این ترکیبات سمی را از بین برد
پژوهش‌ها نشان داده‌اند ترکیبی از گرما و تهویه می‌تواند بخش بزرگی از این مواد را در چند هفته از بین ببرد. بهترین راه این است که خودرو را چند ساعت در آفتاب مستقیم پارک کنید تا دما درون کابین بالا برود. گرما باعث می‌شود مولکول‌های شیمیایی سریع‌تر از سطوح جدا شوند و به حالت گاز درآیند.
در روزهای گرم تابستان که دمای بیرون بین 25 تا 46 درجه است، غلظت ترکیباتی مثل فرمالدهید و استالدهید در خودرو به اوج می‌رسد. پس از گرم شدن کامل، همه درها و شیشه‌ها را برای مدتی باز بگذارید تا گازهای جمع‌شده تخلیه شوند. این چرخه را چند بار تکرار کنید تا هوای داخل خودرو تمیزتر شود.
علاوه بر این، قرار دادن کیسه‌های زغال فعال در کف خودرو و زیر صندلی‌ها بسیار مؤثر است. زغال فعال به‌صورت طبیعی می‌تواند مولکول‌های شیمیایی را جذب کند و تا ماه‌ها به پاک‌سازی فضای داخل خودرو ادامه دهد.
استفاده از دستگاه ازن برای موارد خاص
برای افرادی که حساسیت شدید یا بیماری‌های تنفسی دارند، استفاده از دستگاه‌های ازن‌ساز صنعتی می‌تواند راه‌حل نهایی باشد. این دستگاه‌ها ترکیبات شیمیایی را در سطح مولکولی اکسید کرده و تجزیه می‌کنند. البته باید با احتیاط استفاده شوند، چون وجود انسان یا حیوان در خودرو هنگام کار دستگاه خطرناک است. معمولا یک ساعت استفاده از دستگاه ازن در خودروی کاملا بسته می‌تواند غلظت مواد سمی را به‌طور قابل‌توجهی کاهش دهد.
در حالت عادی، بیشتر ترکیبات فرّار در سه هفته اول تا ۹۰ درصد کاهش پیدا می‌کنند، اما برخی از مواد همچنان تا چند سال در فضای داخلی باقی می‌مانند و به‌مرور آزاد می‌شوند.
پشت پرده این بوی فریبنده ی سمی
ما سال‌ها عادت کرده‌ایم بوی مواد شیمیایی صنعتی را نشانه‌ای از تجمل بدانیم. اما واقعیت این است که آن رایحه مشهور بوی ترکیبات سرطان‌زاست. در چین و ژاپن، کارخانه‌ها به‌صورت جدی روی حذف این بو کار می‌کنند چون مردم آن کشورها بوی ماشین نو را نشانه آلودگی می‌دانند نه کیفیت.
شاید وقت آن رسیده باشد که ما هم نگاه‌مان را تغییر دهیم. بوی ماشین صفر، بوی خطر است نه لوکس بودن. اگر از همان روزهای اول اجازه دهیم خودرو در آفتاب تهویه شود، از زغال فعال استفاده کنیم و هوای آن را تازه نگه داریم، می‌توانیم از لذت رانندگی با خودرو جدید بدون استنشاق ترکیبات سمی لذت ببریم.
در نهایت، ماشین نو باید بوی امنیت بدهد نه بوی مواد شیمیایی.
